Page 173 - Demo

171Shekulli XX, si asnj%u00eb shekull tjet%u00ebr, ishte i paracaktuar t%u00eb ndryshonte m%u00ebnyr%u00ebn e t%u00eb jetuarit, t%u00eb t%u00eb menduarit e t%u00eb t%u00eb b%u00ebrit art, nga dekada n%u00eb dekad%u00eb n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb gjithnj%u00eb e m%u00eb t%u00eb shpejt%u00eb dhe t%u00eb vrullshme. N%u00eb t%u00eb l%u00ebvizjet artistike shoq%u00ebrojn%u00eb ose z%u00ebvend%u00ebsojn%u00eb nj%u00ebra-tjetr%u00ebn si n%u00eb nj%u00eb vorbull marramend%u00ebse idesh e platformash sa filozofike, aq dhe artistike. Disa prej l%u00ebvizjeve q%u00eb mor%u00ebn form%u00eb pik%u00ebrisht n%u00eb fillim t%u00eb tij ishin dadaizmi, futurizmi dhe surrealizmi q%u00eb synonin pik%u00ebrisht shnd%u00ebrrimin e optik%u00ebs s%u00eb t%u00eb b%u00ebrit dhe t%u00eb t%u00eb kuptuarit t%u00eb artit.Fig. 1. R%u00ebne Magrit, %u201cPasqyra false%u201d, 1928Fig. 2. Marsel Dushamp, %u201cNudo duke zbritur shkall%u00ebt%u201d, 1912Fig. 4. \%u201cBurimi%u201d, 1917Fig. 5. Raul Hausman %u201cABCD%u201d, 1920 Fig. 3. Marsel Dushamp, %u201cRrot%u00eb bi%u00e7iklete%u201d, 1913Dadaizmi dhe Marsel Dushamp Marsel Dushamp (Marcel Duchamp) (1887-1968) pak para Luft%u00ebs I Bot%u00ebrore propozoi piktur%u00ebn e tij t%u00eb par%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme, %u201cNudo duke zbritur shkall%u00ebt%u201d (1912), nj%u00eb piktur%u00eb kubiste mjaft dinamike. Por vet%u00ebm nj%u00eb vit m%u00eb von%u00eb ai do t%u00eb niste nj%u00eb rrug%u00ebtim q%u00eb do ta shnd%u00ebrronte at%u00eb n%u00eb nj%u00eb nga personazhet m%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme t%u00eb shek. XX. N%u00eb fakt ai nisi t%u00eb ekspozonte objekte t%u00eb tilla si: nj%u00eb rrot%u00eb bi%u00e7iklete, nj%u00eb lopat%u00eb bor%u00ebpastruese, apo nj%u00eb VC, t%u00eb cilave shpesh u vinte tituj pa kuptim, duke ngritur mjaft debate mbi arsyen dhe gjestin artistik. K%u00ebto objekte m%u00eb von%u00eb do t%u00eb quheshin readymade, pra objekte t%u00eb gatshme. Duke b%u00ebr%u00eb k%u00ebt%u00eb, Dushampi hapi nj%u00eb debat t%u00eb gjer%u00eb mbi kuptimin e artit, struktur%u00ebn dhe vler%u00ebn e tij estetike. Ai shprehej se %u00e7do objekt mund t%u00eb jet%u00eb art, mjaft q%u00eb ai t%u00eb p%u00ebrzgjidhet nga artisti si i till%u00eb. Edhe pse n%u00eb fillim ai u konsiderua si dhunues i artit t%u00eb v%u00ebrtet%u00eb, diskutimi i tij do t%u00eb revolucionarizonte kuptimin e liris%u00eb krijuese p%u00ebr t%u00eb gjith%u00eb brezat q%u00eb do t%u00eb vinin. Pasuesit e par%u00eb t%u00eb Dushamp do t%u00eb ishin grupi Dada. I themeluar n%u00eb Zyrih, e m%u00eb pas i p%u00ebrhapur n%u00eb Berlin, grupi promovonte vlerat e %u201cantiartit%u201d si form%u00eb rebelimi ndaj kushteve social-politike. Promovuesi kryesor i tyre ishte Tristan Cara (Tristan Tzara) (1896-1963), nj%u00eb estet q%u00eb shoq%u00ebroi veprat e shum%u00eb artist%u00ebve si: H. Ball, H. Arp, R. Hausman (R. Hausmann), G. Groz, K. Shuiters (K. Schwitters) etj. Veprimet e tyre kishin t%u00eb b%u00ebnin me lexime publike e demonstrime artistike, nd%u00ebrsa veprat e tyre ishin kolazhe e instalacione ku nd%u00ebrthureshin imazhe politike e kulturore t%u00eb koh%u00ebs. DADAIZMI, SURREALIZMI DHE FUTURIZMI28